Een boek schrijven: het stappenplan, van eerste idee tot pitch

‘Ik wil een boek schrijven.’ Ik hoor het bijna elke week. En bijna altijd volgt dezelfde vraag: hoe schrijf je een boek, en waar begin ik?

Het korte antwoord: niet bij de eerste zin. Een boek begint bij de fundering. Wie dat overslaat, loopt vroeg of laat vast, of moet achteraf een hoop herschrijven. Ik weet dat uit ervaring, want dat overkwam mij bij mijn eigen boek ook.

In dit artikel neem ik je mee door de stappen die ik met mijn klanten doorloop, van het eerste idee tot een boek dat klaar is om te pitchen bij uitgevers. Het is geen vast recept met een vast aantal stappen. Maar dit zijn de onderdelen die in elk goed non-fictieboek terugkomen, in deze volgorde.

Stap 1: Weet waarom je dit boek schrijft

Het allereerste wat ik iemand aanraad: krijg helder wat je why is. Waarom wil je dit boek schrijven? Daarbij kijk ik naar twee soorten drijfveren.

• Je persoonlijke drive. Misschien is het al jaren je droom om een boek te schrijven. Misschien wil je mensen helpen, motiveren of inspireren met jouw verhaal. Of wil je een memoir schrijven als naslagwerk voor je familie.
• Je zakelijke drive. Ben je ondernemer, of wil je spreker worden? Dan helpt een boek je om naam te maken, autoriteit op te bouwen en je expertstatus te claimen.

Die twee kunnen prima samengaan. Sterker nog: heb je alleen een zakelijke reden, dan raad ik je af om een boek te schrijven. Zonder persoonlijke drive schrijf je het waarschijnlijk nooit af.

Stap 2: Breng je boekidee en de aanleiding in kaart

Omschrijf kort waar je boek over gaat, en vooral: waarom het er nú moet komen. Wat is de aanleiding? Is er een maatschappelijk debat gaande, speelt er iets actueels, is er een urgentie?

Die vraag is belangrijker dan je denkt. Een uitgever wil weten waarom dit boek juist nu gelezen moet worden. En het helpt jou om scherp te krijgen wat je eigenlijk wilt zeggen.

Stap 3: Vat je kernboodschap samen in één zin

Wat is de belangrijkste boodschap van je boek? Of: wat is de belangrijkste les die je lezer leert, of de belangrijkste vraag die jij beantwoordt? Zorg dat je dat in één zin kunt zeggen.

Dat is lastig, dat weet ik. Maar die ene zin wordt de rode draad door je hele boek. Tijdens het schrijven kun je er steeds bij inchecken: beantwoord ik die vraag nog? Versterkt wat ik nu schrijf mijn boodschap, of dwaal ik af?

Stap 4: Bepaal voor wie je schrijft

Als je niet weet voor wie je schrijft, schrijf je eigenlijk voor niemand. Bepaal daarom je primaire lezersdoelgroep, en eventueel een secundaire.

Een voorbeeld: je schrijft een boek over het omgaan met intergenerationeel trauma. Je primaire lezers zijn mensen die zelf met dat trauma te maken hebben en ermee willen leren omgaan. Je secundaire lezers zijn misschien coaches, therapeuten en psychologen die zich in het onderwerp willen verdiepen.

En dan bedoel ik niet alleen kenmerken zoals leeftijd, woonplaats of inkomen. Ik bedoel: wat zijn hun wensen, behoeften, verlangens en dromen? Waar zijn ze bang voor? Waarvan liggen ze om drie uur ’s nachts wakker? Welke vragen willen ze beantwoord zien?

Jouw boek geeft antwoord op die vragen. Dát maakt het een goed boek. Schrijf je voor iedereen, dan wordt je boek algemeen en oppervlakkig, en spreek je precies niemand aan.

Het voorkomt ook dat je alleen maar je eigen verhaal zit te vertellen. Dan ben je aan het zenden, zonder te weten of iemand het kan ontvangen. Dan schrijf je eerder een dagboek dan een boek dat relevant is voor een groot publiek, en dus ook commercieel interessant voor een uitgever.

Stap 5: Bouw je boekstructuur

Hoe bouw je je boek op? Wat moet erin, en wat juist niet? Er is geen algemene regel voor de structuur van een non-fictieboek. Je begint bij de vraag welke waarde je te delen hebt, en daar maak je een selectie in.

Daarna kies je een vorm die bij je boek past. Een paar voorbeelden:

• Thematisch: elk hoofdstuk gaat over een thema dat bijdraagt aan je kernboodschap of het antwoord op je kernvraag.
• Chronologisch: je volgt de tijd, bijvoorbeeld in een persoonlijk verhaal of memoir.
• Rond een methode: je hebt bijvoorbeeld als coach een eigen methode waarmee je klanten helpt, en die wordt de ruggengraat van een zakelijk boek of managementboek.

De belangrijkste vraag bij je structuur is niet in welke volgorde jíj het hebt meegemaakt of geleerd, maar wat logisch is voor de lezer. Welke reis maakt de lezer door je boek? Wat is de ontwikkeling, de transformatie die je belooft? Hoe wil je dat de lezer zich voelt als die je boek dichtklapt?

Kijk ook kritisch naar je anekdotes. Is een verhaal functioneel? Voegt het iets toe aan je boodschap? Zo niet, dan is het waarschijnlijk iets wat jij graag wilt vertellen, maar niet iets wat de lezer nodig heeft.

Stap 6: Schrijf je eerste hoofdstukken

Pas nu ga je schrijven. En het eerste hoofdstuk is altijd het moeilijkste. Ook bij mijn klanten krijgt het eerste hoofdstuk de meeste feedback. Daarna wordt elk hoofdstuk beter, omdat je gaandeweg leert schrijven.

Wat ik in eerste hoofdstukken het vaakst zie: mensen schrijven te veel vanuit hun eigen hoofd, hun eigen perspectief en hun eigen gedachten. Ze houden te weinig rekening met wie ze voor zich hebben. Daardoor voelt de lezer zich minder aangesproken, en mist die houvast.

Verhalen, anekdotes en voorbeelden zijn belangrijk. Storytelling maakt je boek herkenbaar, zodat je lezer zich gezien en gehoord voelt. Maar uiteindelijk wil je je lezer ook iets meegeven: lessen, handvatten, nieuwe inzichten.

Zo vind je je eigen stem

Je merkt dat iemand zijn eigen stem nog niet heeft gevonden als een tekst moeilijk leest. Vaak komt dat doordat iemand moeilijkere woorden gebruikt dan normaal, zonder te weten hoe die in de context passen.

Je eigen stem vind je door zo dicht mogelijk bij jezelf te blijven. Het mooiste is als je lezers het gevoel hebben dat ze jou horen praten. Na het lezen van mijn boek zeiden mensen die mij kennen: ‘Cath, het is alsof ik bij jou in de kamer zit en je tegen me praat.’ Dat is het mooiste compliment dat je als schrijver kunt krijgen.

Maar let op: het moet niet klinken als spreektaal, want dan wordt het een blog. Je blijft professioneel schrijven. Die balans vinden is een belangrijk deel van het vak.

Twijfel je of je je boek wel zelf wilt schrijven? Lees dan ghostwriter of schrijfcoach: wat past bij jou?

Stap 7: Schrijf je pitch en pitchmail

Voor een non-fictieboek hoeft je manuscript niet af te zijn voordat je een uitgever benadert. Je stuurt drie dingen:

1. Een ijzersterke pitch. Dat is je belofte: je idee, je lezer, je boodschap.
2. Je eerste drie of vier hoofdstukken. Dat is je bewijs. Daarmee laat je zien dat je die belofte kunt waarmaken. De uitgever ziet hoe jij je idee vertaalt naar een boek, hoe dat eruitziet in hoofdstukken, en of je überhaupt kunt schrijven.
3. Een begeleidende brief, oftewel je pitchmail.

Dit hele proces noem ik van boekidee naar boekenpitch. Je begint met de fundering (je aanleiding, je why, je boekidee, je kernboodschap of kernvraag, je doelgroep), dan je structuur, dan je eerste hoofdstukken, en tot slot je pitch.

De grootste fout die beginnende schrijvers maken

Gewoon beginnen met schrijven. Zonder te snappen wat die fundering inhoudt. Zonder na te denken over wat een boek commercieel interessant maakt voor een uitgever. Zonder de boekenmarkt te kennen.

Wie zo begint, loopt vaak vast, en komt dan alsnog bij mij. Mijn belangrijkste tip voor het schrijven van een boek is daarom: begin bij stap 1.

Hoeveel tijd kost een boek schrijven?

Mijn advies: plan twee keer twee uur per week. ’s Ochtends, ’s avonds of wanneer het jou uitkomt. Ik schreef zelf het liefst vroeg: vaak zat ik om zes of zeven uur al te schrijven.

Mijn beste hoofdstukken schreef ik in Mexico. Om kwart voor zeven begon ik aan een wankel tafeltje in het zand, in de schaduw, en om een uur of twaalf was ik klaar. Veel langer moet je ook niet schrijven. Je hoeft dus geen hele dagen vrij te plannen.

En ‘ik heb geen tijd’? Onthoud dat bijna iedereen die een boek schrijft, daarnaast werkt. Elke dag heeft 24 uur. Het gaat erom of je je boek prioriteit geeft.

Reken er in totaal op dat een boek ongeveer een jaar kost. Zo’n negen maanden ben je aan het schrijven. Daarna gaat het naar de redacteur, tweede lezers, de persklaarmaker en de drukkerij. Soms duurt het anderhalf jaar, soms jaren. Geef je je boek uit in eigen beheer, dan heb je de planning meer in eigen hand.

Is je idee sterk genoeg voor een heel boek?

Veel ideeën zijn prima voor een Instagrampost, maar niet voor een boek. Een boekidee is sterk genoeg als:

• je boodschap zo treffend en raak is dat die een heel boek kan dragen;
• je er genoeg over te vertellen hebt;
• het interessant is voor een groot publiek, én niche genoeg om op te vallen.

Twijfel je of jouw idee potentie heeft? Daar kijken we samen naar in een gratis Book Potential Call van 30 minuten.

Hoe het ging bij mijn eigen boek

Mijn eigen weg naar een uitgever begon bij toeval. Ik deed mee aan een schrijfwedstrijd van een literair agentschap, met zo’n honderd tot honderdvijftig deelnemers. De prijs: een gesprek met een literair agent, die feedback zou geven op je boekidee.

Ik won niet. Maar ik kreeg toch een mail van de agent: of ik eens langs wilde komen voor koffie, omdat ze mijn idee interessant vonden. De agent pitchte mijn boek bij zeven uitgevers. Op dezelfde dag reageerde al een uitgeverij waar ik graag wilde tekenen, en zo kwam ik meteen onder contract. Zo ontstond Gewoon knetterhard jezelf zijn.

Ik deed er in totaal een jaar over. En wat ik nu anders zou doen? Beter nadenken over de structuur vóórdat ik begon met schrijven. Dat had ik niet goed genoeg gedaan, zelfs niet toen ik al een uitgever en een redacteur had. Uiteindelijk moest ik de structuur achteraf nog omgooien, terwijl alles al geschreven was. Dat was een hoop werk.

Precies daarom begint mijn begeleiding bij de fundering. Zodat jij dat werk niet dubbel hoeft te doen.